Gotar

Qamişlo

Dîrok û ava miçiqî

Dema şerê cîhanî yê yekem rawestiya, hinek herêm hîn jî sarogermo mabûbûn wek herêma kurdistan, çimkî Ferensiyan û Ingilîziyan di sala 1916 ande li gor peymana Saykis û Bîko kurdistan kiribûn çar perçe û kurd bê par ji şerê yekem derketin da kurda çekên xwe daneanîn û li mala xwe rûneniştin belê şoreş li pey şoreşê pêxistin, lê li Başûrê rojavayê kurdistanê rewşa milet ber bi xweşiyê de çûbû da Ferensiyan dest bi ava kirinê kirin. Samiyê Mele Ehmedê Namî di pirtûka xwede Dîmenin ji dîroka winda, rûpel 16 nivîsandiye””Di tebaxa sala 1926 an de li başûrê bajarê Nisêbînê, li rojavayê çemê Ceqceqê, bajarê Qamişlo bi endezeke pir rast û durist, bi destê endezyarekî Ferensî hat danîn û avakirin. Dema avakirina bajêr, ji bilî xaniyê mala Qudûr Beg û aşekî avê pêve ko li rojhilatî çem bûn, tu avahiyên din tunebûn. Çemê Ceqceq ji bakurê dehla Bûnisrayê, rojhilatî Nisêbînê ji du kaniyan dizê. Yek jê ava wê spî ye û ya din reşe, lê dema tevlî hev dibin, bi şînî ve reng dide û di bajarê Qamişlo re derbas dibe û bajêr dike du beş. Di dema Imperatorya Romayî de ev çem bi navê Mekdonyos dihat bi nav kirin, paşê navê wî bû Sawkoras. Lê dîrokvan û gerokê cîhannas Yaqûtê Hemewî dibêje: Di gera xwe de min zanî ko ev çem bi navê çemê Hermas tê binavkirin. Leşkerê Ferensî qijleke mezin li bakurê bajêr û li ser serê mitikekî bilind ava kir û  serdarê wê bû kaptan Tirya. Di pey ava kirina qijla Qamişlo re, çend qijleyên dî jî hatin ava kirin: qijla Tirbespiyê, qijla Amûdê, qijla Dêrikê, û di sala 1930 de qijla Tilşeîrê. –jiber ko Haco Axa û çekdarên xwe di gundê Tilşeîrê re êrîşî Biyandûr kiribûn û xelkê gund jî beşdarî vê êrîşê bûbûn, lewra Ferensayê ew qijle li ser serê girê Tilşeîrê ava kir””.

Qamişlo niha mezintirîn bajarê pêncane li Sûryêye, tevaya xelkên xwe kurdin, ev xelkên ku ji gundan xwe li Qamişlo girtine hin jibo îş û kar hin jî jibo dibistan û xwendegehan an jî jibo jiyanek bajarîtî.

aşê avê liser Ceqceq

Li bakurî Qamişlo bajarê Nisêbînê ye ku di navbera wande sînorekî dadayî bi têl û topan û derîkî asê heye, ji rojhilat de gundê Cirnik û Cumayê hene û rêyek rast ji Qamişlo dertê û ber bi rojhilat de dire ta bi Dêrikê, ku tu vê rêya rast bigre tu dê pêrgî Tirbespiyê-Çil Axa-Rimêlan-Dêrika Hemo ya ku liser ava mezin(Dicle) dikeve, ji aliyê rojava de jî Hilêliyê dikeve û ji wî alî de jî rêyek rast ji Qamişlo derdikeve dire Girê Mozan(şûn warê Horiyan) -Amûda Bavê Mihemed-Dêrbasiyê-Serê Kanyê(waşûkanî paytexta Mîtaniyan)-Kobanê, li aliyê başûr Balafirgeh dikeve û rêyek dire ta bi Hisiça û Şamê.

       Pirê miletê Qamişlo liser çandiniya genim-ceh-pembo û bexçeyan dijîn, ew li bajêr dijîn lê pirên wan xwedî gundin, beşek jî liser karmendiyê dijî, yê ku mamostaye, karmende, textore, nifşek jî xwedî dikan û firoştgehin. Di navenda Qamişlo de sûk û çarcihek mezin heye bi roj rê û rêwanî ji xelkê lê tuneye, ji xelkên ji gund û ji bajarên dî û ji taxên bajêr tên îş û kar û kirîn û firotinê dikin.

Qamişlo di gelek çax û demande rewşenbîr û siyasetmend û penaberên kurd ji hersî perçeyên dî hemêz kiriye, nayê jibîr kirin ku dibin axa xwe ya sar de dengbêjê nemir Mihemed Şêxo û helbesvanê mezin Cigerxwîn û Silêman Adê şehîdê Newrozê û hinekên dî hemêz dike. Qamişlo bûye meydan û navenda kar û xebata kurdayetîyê çimkî serok û rêberên partiyên kurd hemêz dike û jiber vê yekê pênc-şeş şaxên Saloxgêrên dujmin lê hene karê girtin û tirs û kirêt dikin.

Ji aliyekî dinde Qamişlo tê naskirin bi bajarê Evînê, xelkên wî ji hevûdu hesdikin wek neferên malbatekê, di demsala havînêde mirov li derve xew dikin û dengê mûzîk û dengbêjan ji rojhilat ta rojava, ji başûr ta bakur dighêje hev ta derenga şevê û di asmanê Qamişlo de bilind dibe. Bigir 500 000 kes lê dijîn.

30/03/2002

Holenda