Qilçix

    Paramisyom canewerekî yekşane ye, lê huneran radike ku hema dest bighênê û wî bikin du par, ew ê bibin du paramisyom, û ku tu wî bike sê par, her parek dê bibe paramisyomek bi serê xwe, ku tu wî bikî 11 000 000 perçe ew dê her perçak bibe paramisyomek. Ew ne hewcedarî kesîye ku wî bike qet qeto ta ku jimara xwe pir bike, belê ew li xwe wisa dike û destê xwe li ber kesî venake. Serî, terî, pişt, mil, dest, ling, navling, defa sêng û çav û dev yekşane ye. Yekşane ye lê huneran radike ku aciz dibe, teriya xwe li ber ba dike û bê şerm diçe nav hevalan û di nav wan de serê xwe bilind dike û dibêje: binerin ez ne kêmî we me, ez jî dikarim di civata we de cih bigrim, û hun nikarin bêjin vit, belê hun bê min nikarin bicivin û daxuyaniyan bidin, hun bê min nikarin herin tewalêtê. Jixwe niha komputer û mail derketine, ez dikarim di kêlîkekêde tevaya dinyayê bi xwe agahdar bikim û bîr û boçûn, nerîn û baweriyên xwe bighênim her kesî. Ma naxwe ez bi tenha xwe jî dikarim wek we bim, êdî çima û ji bo çi ez ê bi we re bim, jixwe ez paramisyom im, ez dikarim bi tenha xwe jimara xwe pir bikim.

Di hevpeyivîneke xwe de ku nemir Hesenê Heriyê pêre kiribû û di malpera Tîrêj de weşand, paramisyomê pêşî dibêje: kes wek min nîne ji bilî partiyên kurdên rojavayî kurdistanê, bi qayîş û perçekirinê kesekî bi min nikarîbû, dîrok jî vê yekê tekez dike, lê ji dema ku partiyên kurda peyda bûne êdî cih ji ber min girtine û xelk nema li ser min dibêjin ku ez yê yekemîn im ku dikarim xwe bikim qet qeto û her qetek bibe paramisyomek, ez di vê yekê de navdarim, û divê ez wisa bim ta ku tuxmê me neqele, dubare dibêjim ku kesekî bi xwe perçekirinê bi min nikarîbû ta ku partiyên kurda serî hildan û gotin; yan em yan paramisyom . sêbare dibêjim ku partiyên kurda û bi taybetî ên rojavayê kurdistanê dikarin wek min xwe qet qeto bikin û her qetek bibe partiyeke serbixwe, ta 14ê tîrmeha 1957an ez nemre yek bûm, çîrok jî wisan bû:

Di 14ê tîrmeha 1957an de Osman Sebrî, Ebdilhemîd Derwîş, Şêx Mihemed Îsa û Hemze Newêran Partiya Demoqrat a Kurdistanê li Sûryayê damezirandin. Di vê rojê de qirçînî ji pişta paramisyomê pêşî hat, lê wî nekir tiştek. Di sala 1961ê de û bi encamên nakokiyan navê partî hate guhertin û bû Partiya Demoqrat a Kurdî li Sûryayê. Nav hate guhertin û nakokî dest pê kir.
Di 5ê gelawêja 1961ê de komcivînek li dar ket û di encamê de partî bû du qet, wek paramisyom, çep û rast, yek bi hêla çepê de çû û ya din bi hêla rastê de çû, ew ji riya bavê me kêmbû. Nemir Osman Sebrî bû serokê beşê çep û Hemîd Derwîş bû serokê beşê rast. Dibêjin ku herdu paramisyoman şer û nakokî bi hev re kişandine ta ku sed û bavek ji hev re çêkirine. Paramisyoma ku bi rexê çep de çûbû di sala 1969an de serok û rêberê xwe guvaşt û li şûna wî Selah Bedridîn danî.

Di sala 1970ê de, Barzaniyê nemir xwest ku herdu paramisyoman bi yek ke, kir yek û navê partiya Demoqrat a Kurdî li Sûryayê lê kir lê roj lê nebû êvar, ji bo ku serê we gelekî neêşînim di encama vê hewldana yekîtiyê de bûn sê paramisyom, biborin bûn sê partî, bi du paramisyoman çûn û bi sisiyan vegeriyan. Dubare biborin bi du partiyan çûn û bi sisiyan vegeriyan.

Partiya çep a bi navê "Partiya Demuqrat a Kurdî ya ku bawerî bi markisizmê anî û ev yek bû sedema ku di 1975an de bibe du qet û du serok yek Ismetê Seyda û ya dî Selah Bedridîn, ji ber tunebûna navan herdu bi yek navî man ta sala 1980ê, ku parçeyê Selah Bedridîn navê xwe kire Hevgirtina Gelê Kurd li Sûryayê. Ne me got bi qayîş û xwe perçekirinê kesek bi min nikare ji partiyên kurda pêve. Partiya Hevgirtina Gelê Kurd li Sûryayê di sala 1991ê de perçe bû û bû du beş, yek ma weke berê û yek nû bi serokatiya Hesen Salih hate nasîn, lê herdu man bi yek navî ta ku perçeyê Hesen Salih yekîtiyek bi du parçeyên din re kir û Partiya Yekîtî ya Demuqrat a Kurd hate ragihandin. Wisa jî di sala 1978an de hin ji endamên Hevgirtin bi hin kesên din re Partiya Sosyalîst a Kurdî damezirandin, ew jî di 2002an de yekîtî bi Partiya Pêşverû re kir. Lê mexabin paramisyom dikarin perçe werçe bibin lê nikarin bi yek bin.

Partiya çep a Kurdî li Sûryayê ya ku ber bi Sovyetistanê de diçû di sala 1982an de bû du qet, yek ma bi nav û serokê berê û yek jî bi navê Partiya Zehmetkêşan hate bi nav kirin. Partiya çep a ku piştî serokê wê Ismetê Seyda koça dawîn kir, cîgirê wî Yûsivê Dîbo bû sekretêr, bû du qet, yek bi serokatiya Xeyridîn Murad û yek bi serokatiya Yûsivê Dîbo, yê ku piştî demekê ji partiyê dûr ket û Mihemedê Mûsê kete şûna wî. Partiya zehmetkêşan piştî demekê perçe bû û layek jê yekîtî bi perçeyê Hesen Salih re Partiya Yekîtî ava kir û layê dî yekîtî bi perçeyê çep yê Xeyridîn Murad re çêkir.

Partiya Demuqrat a Kurdî li Sûryayê (Rast) ya ku serokê wê Hemîdê Hecî Derwêş bû û di sala 1966an de navê xwe kir Partiya Demuqrat a Pêşverû ya Kurdî li Sûryayê di 1993an de perçebû, yek bi serokê berê Hemîdê Derwêş û yê din ket bin serokatiya Ezîz Dawê. Layê Ezîz Dawê jî perçe bû û Partiya Welatparêz a Demuqrat a Kurdî bi serokatiya Tahir Sifûk ket nav tevgera paramisyoman.

Partiya Demuqrat a Kurdî li Sûryayê (Elpartî) di bin serokatiya Dehamê Mîro de, bi encama girtina serok û herifandina Şoreşa Barzaniyê nemir, di 1975an de Partî perçe bû, yek bi navê Konferans (Partiya Demuqrat a Kurdî ya Sûrî) hate nasandin û serokê wê bû Şêx Mihemed Baqî. Ta roja îroj berdewam e, lê bi serokatiya kurê Şêx Mihemed Baqî ku navê wî Cemal e(xweda wî li ser serê we bike qûç û ji ser serê min bişemitîne).

Layê din ji Elpartî serokê wê bû Hemîd Sîno û piştî girtina wî Mistefa Ibrahîm bû serok, heta demekê nemir Kemal Ehmed bû serok. Di 1981ê de bi serokatiya Mihyedîn Şêx Alî perçe bû, vî layî ta sala 1988an berdewam kir û perçeyeke din ji Partî bi serokatia Ismaîl Umer derket. Herdu perçe bûn yek û bi perçeyê Hevgirtin (Hesen Salih) û perçeyek ji Zehmetkêşan Partiya Yekîtî ya Demuqrat a Kurd li Sûryayê damezirandin û serokê wê bû Ismaîl Umer. Ew jî di demeke kurt de ji nû ve perçe bû, yek ma weke berê û yeke nû bi navê Partiya Yekîtî ya Kurd li Sûryayê ku serokê wê Ebdilbaqî Yûsiv e derçû. Me got paramisyom perçe werçe dibin lê yek nabin. Layê din ji Partî, ya ku serokê wê Kemal Ehmed bû, piştî ku Kemal Ehmed koça xwe ya dawî kir, Partî bû du qet, yek bi serokatiya Nesridîn Ibrahîm û yek bi serokatiya Nezîr Mistefa. Maşele..maşele…maşele çiqase serokê me hene, hema hindik maye em hemû bibin serok. Serok li pey serok, dê serokan tînin, mirîşk serokan dikin, serok seroka çêdikin, her serokek bi sê sal peyetiya serokekî, bijî serok, bimre serok, serok rabû, serok rûnişt, misîn bînin wê serok here destavê. Her serokek jî serokê gelê kurde û nikare malbata xwe bike yek.

Di kefteleft û berxwedana paramisyoman de perçebûnan destpêkir, ma kevirin ku weke xwe bimînin, ji yek paramisyomê di 1957an de ewqas peyda bûn.

li Elmanyayê jî Partiya Demuqrat a kurdistanê li Sûryayê hate damezirandin. Her wisa li şûna PKKê partiyeke bi navê Yekîtya Demuqratîk a Sûrî hate damezirandin, nêzîk navê xwe dike partiyaYekbûn a Demuqrat a kurd li Sûrî.

Di rewşa hazir de sê komikên paramisyoman hene:

Jixwe niha 13 qerasê paramisyoman hene, û ji a qerase re hesantire ku xwe perçe werçe bike û kirasê xwe biçirîne:

1-Partiya Demuqrat a Pêşverû a Kurdî li Sûryayê (Hemîd Derwêş),( ez sûnd dixwim bi serê te tu tenê`l bîra min î)
2-Partiya Demuqrat a Kurdî li Sûryayê -Elpartî- (Nesridîn Ibrahîm).(Yek mûmik..sê mûmik..pênc mûmik..yazde mûmik..hahaha)
3-Partiya çep a Kurdî li Sûryayê (Mihemed Mûsa Mihemed).(Ez xelefim xelefim hawara min hawara min )
4-Partiya Yekîtî ya Demuqrat a Kurd li Sûryayê (Ismaîl Umer),(were mala me bi mêvanî)
5. Partiya Demûqrat a Kurdî li Sûryayê - Elpartî- (Nezîr Mistefa),(delalîkê dilê mino..mane te ez dîn kirime..)
6. Partiya çep a Kurdî li Sûryayê (Xeyridîn Murad)( por berda ser mila...pêl dilê min meke)
7. Partiya Demuqrat a Pêşverû a Kurdî li Sûryayê (Ezîz Dawê)(li mala bavê siwaran be)
8. Partiya Welatparêz a Demuqrat a Kurdî li Sûryayê (Tahir Sifûk),(meşa te meşa qitikê Helîmê yadê...)
9.Partiya Hevgirtina Gelê Kurd li Sûryayê(Mistefa Cuma),(Bûka Hemo penêr anî, li ber serokê kurda danî)
10.Partiya Yekîtî ya Kurd li Sûryayê (Ebidlbaqî Yûsiv)( jiber şirikê çû ber merzîbê)
11.Partiya Demuqrat a Kurdî ya Sûrî (Cemal Şêx Baqî),( Serê malê darek lê, serê malê qûçek lê..kanî xefka mişka)
12.Partiya Demuqrat a Kurdistanî li Sûryayê (peyvdanê wê Dr. Tewfîq Hemdûş),(Ho yeman dîsko dansa...lay.lay.laay)
13.Partiya Yekîtya Demuqratîk a Sûrî (şûnmayên PKKê ).(sem sem semûra..em em emûra).
14.Partiya Rêkeftin a kurd li Sûryayê...serokê wê şehîd ket..(ne hesil dermanê rûya derman eyba winda nakê..şevê dî na şeva dî min tu dîbû li ber şibakê)

di encama qayîşkişandina perçebûnan de, paramisyoman serî li ber serok û partiyên kurda danîn û gotin: Çîîîîîîîîîîîîîîîîîîîz, kes bi we nikare.

* * *

Sûdgirtin ji nivîsa : Partiyên kurdî li Sûryayê: pêvajoya perçebûnê ((Mişel Temo)).